Còn trẻ ta thiếu gì?


Với một người trẻ, chắc chắn công việc hay sự nghiệp là một phần cực kì quan trọng cho dù chúng ta có cái nhìn như thế nào về nó. Suy cho cùng, thẳng thắn mà nói thì ai cũng muốn mình có một công việc tốt, có được thu nhập tốt, có được nhiều giá trị bởi vì nó là nền tảng cho rất rất nhiều yếu tố khác trong cuộc sống. Mỗi một lần tuyển dụng thêm nhân sự mới, hoặc mỗi lần cho một ai đó dừng lại, bản thân mình thường hay suy nghĩ và nhớ lại về những ngày đầu đi làm. Hôm nay là một ngày khá đặc biệt với mình khi mà hai hoạt động đó diễn ra cùng một thời điểm.

Cũng vào tầm này khoảng 5 năm về trước, mình bắt đầu công việc chính thức trong một tổ chức đào tạo. Chính xác hơn thì trước đó, mình có khoảng 6 tháng hoạt động trong môi trường đó ở vai trò cộng tác viên (Coach) để hiểu phần nào được văn hóa, hoạt động công ty cũng như quan sát được khá nhiều thứ. Không biết vì một lý do gì đó mà mình không có thói quen nhảy việc, cho nên gần 6 năm nay mình đều đi theo lĩnh vực đào tạo, có chăng là chỉ “nhảy” các vị trí khác nhau trong công ty mà thôi. Nhìn lại, tự nhiên chiêm nghiệm về những gì mà một người trẻ như mình thường thiếu.

Người Manager (Mentor) đầu tiên rất quan trọng

Khi bắt đầu công việc ở vị trí Training Executive, mình may mắn khi được làm việc với một người Manager giỏi và hợp với mình. Ở đây mình nói là hợp tại vì có thể với người khác chưa chắc đã làm việc được cùng, nhưng với mình thì rất hòa hợp và mình được ảnh hưởng rất rất nhiều. Những gì là lần đầu thì đều cực kì quan trọng. Một người Manager giỏi có thể tạo nên những nhân viên có phẩm chất và giỏi ngay cả với nhân viên thiếu kĩ năng, ngược lại một người Manager không có tố chất (nhưng vẫn làm Manager) có thể khiến một “viên ngọc thô” có tiềm năng trở thành một người “hư” đi và mất đi tương lai của họ. Ngạn ngữ đã nói “Một đàn cừu được lãnh đạo bởi một con sư tử có thể đáng sợ gấp nhiều lần một đàn sư tử được lãnh đạo bởi một con cừu”.

Quay trở lại câu chuyện, mình vẫn nhớ những ngày đầu khi làm cộng tác viên, trong các sự kiện mình cũng vo ve đi qua quầy sách để phụ bán sách. Nhưng mình nhớ như in lần đó, mình đang định tư vấn cho một phụ huynh về một cuốn sách nuôi dạy con thì bị ảnh Manager ra lệnh dừng lại. Lý do là vì mình chưa có đủ trải nghiệm để tư vấn. Thế là sau lần đó, những lần tiếp theo mình đều đứng đằng sau, phụ những việc như đưa sách vào túi cho khách hàng, nhưng không quên lắng nghe hết cách tư vấn, cách nói chuyện với phụ huynh sao cho phù hợp. Ngày nay, nhiều bạn trẻ tự tin quá, không hiểu sao các bạn dám làm rất nhiều thứ theo chuẩn mực và theo ý của riêng các bạn. Nhưng chuẩn mực của các bạn không có nghĩa là chuẩn mực mà công việc cần phải có. Cho nên, mình kém mà không biết mình kém ở đâu là một thiếu sót vô cùng đáng sợ.

Ngày đầu làm sự kiện, công việc của mình là chuẩn bị vật tư cho các sự kiện hội thảo, chẳng hạn như để ý xếp ghế, thay bình nước, chuẩn bị cốc dùng một lần. Do sự kiện diễn ra buổi tối, cho nên chiều chiều sẽ chuẩn bị. Hôm đó, mình mua bánh mỳ chuẩn bị ăn trước khi setup sự kiện. Vừa cầm chiếc bánh mỳ lên tay thì mình bị la “Mày bỏ cái bánh mỳ xuống!” “Bên kia phòng ốc đã sẵn sàng chưa mà ăn?”. Thực sự lúc đó mình rất bất ngờ và hơi sợ, ngay lập tức chạy vội đi lo vật tư xem mọi thứ đã sẵn sàng chưa. Với một người mới tinh như mình khi đó thì tình huống ấy làm mình khá sốc, thế nhưng nhờ đó mà cho đến bây giờ mình không bao giờ quên bài học “Trước khi làm bất kì việc cá nhân nào, phải chắc chắn là công việc đã sẵn sàng”. Bây giờ cho dù làm bất kì việc gì mình cũng phải luôn luôn tự hỏi liệu mọi thứ đã sẵn sàng chưa, rồi mới có thể làm việc khác. Công việc còn thiếu điều gì không, còn phải chuẩn bị gì không. Sự chỉn chu trong lối tư duy là một điều cực kì quan trọng. Ngày nay, có nhiều bạn không ý thức được tinh thần chỉn chu trong từng việc mình làm. Họ dễ để cảm xúc lồng vào công việc. “Em mệt lắm”, “Em đói!”, “Nhưng mà em đã cố gắng hết sức rồi mà!”. Khách hàng không quan tâm chúng ta đói hay mệt hay bất kì điều gì, thứ khách hàng quan tâm là họ phải nhận được giá trị nhiều nhất từ sản phẩm và dịch vụ mà họ bỏ tiền ra mua. Cho nên, làm việc mà không đặt công việc lên hàng đầu là một thiếu sót vô cùng lớn.

Rồi lại một lần khác, khi mình đã khá tự tin là chuẩn bị kĩ lưỡng rồi, ảnh lại hỏi “Chú chắc chưa?”. Câu hỏi ấy lại làm mình cảm thấy chưa chắc chắn và phải quay trở lại kiểm tra công việc một lần nữa. Có những lần thì bị thiếu sót chỗ nọ, chỗ kia, nhưng rồi cũng quen. Thế nhưng vẫn câu hỏi “Chú chắc chưa?” làm mình thấy rất chưa chắc chắn. Có lần, mình kiểm tra mọi thứ rất kĩ và khi mà được nghe câu hỏi quen thuộc mình trả lời “Em chắc rồi! Không tin anh sang mà kiểm tra”. Và rồi câu trả lời mình nhận được đó là “Ừ! Anh hỏi thế thôi”. Cảm giác lúc đó bị quê trong vài phút. Nhưng rồi, nhờ những lần như vậy mà sau này mình làm cái gì cũng phải kiểm tra đi kiểm tra lại. Vô tình điều này luyện cho mình sự chắc chắn. Khi làm việc, mình rất thích làm việc với những người mà chỉ cần nghe cái tên họ đặt vào một vị trí công việc nào đó, là cảm giác yên tâm đã xuất hiện. Chính sự chắc chắn là yếu tố vô cùng quan trọng mà một người phải tạo ra khi làm việc team work với nhau. Thế nhưng, nhất là với những bạn mới, có lẽ do chưa được huấn luyện bài bản, nên nhiều bạn làm việc với tâm thế cho có. Tức là anh bảo thì em làm thôi, còn “em làm đã đúng chuẩn chưa, đã chỉn chu chưa, có còn thiếu sót gì không” thì em không biết. Làm được một lúc thì chơi, xong rồi lúc người khác đi kiểm tra thì chỗ nào cũng hổng. Cho nên, thiếu sự chắc chắn trong khi làm việc mà người khác giao là một thiếu sót rất nhiều bạn gặp.

Manager của Manager

Trong một tổ chức, Manager có thể quản lý công việc, hoặc cũng có thể là quản lý con người. Mỗi vị trí sẽ có đặc thù riêng, có cái khó và có cái dễ riêng. Trong quản lý con người, quản lý một team nhỏ sẽ khác quản lý một nhóm lớn. Và thực ra, quản lý càng nhiều người thì sự phức tạp càng cao, người Manager cũng giống như “làm dâu trăm họ”, không thể lúc nào cũng vừa lòng tất cả mọi người, nhưng phải vừa cương, vừa nhu để làm sao công việc đi lên.

Mặc dù mình cũng có chút ít về tố chất lãnh đạo và quản lý, chẳng hạn theo sinh trắc vân tay thì thùy trước trán quy định chức năng quản lý và lãnh đạo đứng thứ 1 và 2 với tỉ lệ hơn 30% trong 5 thùy, đọc và học cũng không ít về Management nhưng khi làm việc thật thì mình thấy là mình chưa biết gì cả. Những gì được học gần như là chẳng có tác dụng gì, ngoại trừ tác dụng tư duy. Quản lý thực tế lại phụ thuộc quá nhiều vào kinh nghiệm, trong từng tình huống thì cách hành xử lại phải khác nhau.

Khi làm member, bài học mà mình học rất tốt đó là “làm đúng” những gì được cấp trên chỉ đạo chứ không phải là “làm theo ý mình”. Khi làm member, thực ra lại là quãng thời gian rất dễ thở bởi vì công việc chủ yếu là thực thi mệnh lệnh của cấp trên, nếu lỡ có làm sai thì thường hậu quả không nghiêm trọng. Làm Manager thì ngược lại, một quyết định của chúng ta nếu quyết định sai thì sẽ ảnh hưởng đến những người bên dưới, không những thế mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến cả người bên trên. Cho nên, với mình khi làm Manager, một trong những nỗi sợ lớn nhất đó là sợ ra quyết định sai, trong khi công việc chủ yếu phải làm hàng ngày đó là ra hàng loạt quyết định đối với hàng loạt người khác nhau.

Nếu một người nói làm Manager đơn giản, có lẽ là 2 khả năng, hoặc là người ấy đã quá kinh nghiệm và vấp ngã nhiều lần, hoặc là người ấy chỉ giỏi chém gió. Nhưng nhiều khả năng nếu là trường hợp một thì họ sẽ không nói như vậy. Giai đoạn mới làm Manager với mình, mình phải đối mặt với một cuộc khủng hoảng tinh thần mang tên “Nỗi sợ ra quyết định”. Khi ấy, thứ mình thấy thiếu nhất là cần một người đi trước, chỉ đường cho mình. Mặc dù bản thân mình được dìu dắt trực tiếp (Manager của Manager) bởi chính HR Director và CEO trong công việc Manager nhưng ngay cả khi như vậy vẫn có rất nhiều khó khăn trong việc phải ra quyết định. Những lúc như thế, bản thân mình thấy thứ quan trọng mà một người trẻ dễ thiếu đó là sự bình tĩnh và khả năng phản ứng tích cực trước những sai lầm.

Làm đúng từ những bước đầu

Quay trở lại cả hai câu chuyện trên – một câu chuyện từ những ngày mình mới đi làm, và một câu chuyện từ góc độ những ngày mới làm Manager, mình đúc ra được một bài học, bài học dành cho các bạn trẻ trên con đường sự nghiệp: thứ chúng ta thiếu (mình không chắc là thiếu nhất) đó là việc làm đúng từ những bước đầu.

Edward Deming, người đưa ra những lý thuyết được mệnh danh là nguồn gốc của phép lạ thần kì trong việc khôi phục kinh tế hậu chiến tranh của Nhật Bản, từ một đống tro tàn trở thành nền kinh tế mạnh thứ hai thế giới đã đưa ra kết luận “Nếu bạn làm đúng 15% đầu tiên của bất kỳ hệ thống nào, 85% còn lại sẽ dễ dàng hơn rất nhiều”.

Gallup – một tổ chức hàng đầu thế giới về những kiến thức và lý thuyết quản trị đưa ra 4 chức năng cốt lõi quan trọng trong quản lý (Bạn có thể đọc bài viết này từ năm 1999: http://news.gallup.com/…/529/four-keys-great-management.aspx), trong đó chức năng đầu tiên – nhưng quan trọng nhất đó chính là tuyển dụng. Nếu làm sai từ bước đầu, chẳng hạn tuyển dụng sai người thì những bước còn lại như đặt kì vọng, thúc đẩy hay phát triển có cố gắng cũng vô ích.

Giống như một ngôi nhà, giai đoạn bước đầu là xây nền móng, nếu cái móng xây không vững chắc, xây ẩu thì sau này có làm cách gì thì ngôi nhà cũng không lên cao được. Cách duy nhất có thể làm đó là đập đi xây lại mà thôi.

Trong hôn nhân, giai đoạn đầu tìm hiểu nhau và ra quyết định là quan trọng nhất, ảnh hưởng đến tất cả quãng còn lại. Chúng ta ra quyết định để chọn một người có thể ở với mình 50 – 70 năm cả cuộc đời chỉ bằng những suy nghĩ cảm tính theo kiểu tư duy đường thẳng (linear thinking). Chẳng hạn, chọn anh ấy vì anh ấy đẹp trai, chọn cô ấy vì cô ấy xinh.

Trong nuôi dạy con, nuôi con từ những ngày còn nhỏ là quan trọng nhất. Ngay từ khi người mẹ mang thai con, một người chồng không biết làm đúng từ những bước đầu nếu để vợ mình buồn, hoặc đau khổ quá nhiều sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng đến tinh thần đứa con. Giai đoạn 0 – 3 tuổi không phải tự nhiên được gọi là giai đoạn vàng của trẻ, và cũng chẳng ngẫu nhiên mà Masaru Ibuka, người đồng sáng lập tập đoàn Sony đã viết ra quyển sách “Chờ đến mẫu giáo thì quá muộn”.

Trong khởi nghiệp, những ngày đầu là quan trọng nhất. Không phải ngẫu nhiên mà tỉ lệ doanh nghiệp chết trong 1 năm là nhiều nhất, sau đó là số doanh nghiệp chết trong vòng 5 năm. Chính vì thế mà trong khởi nghiệp, giai đoạn đầu người ta mới có nguyên tắc “Sống còn hơn tất cả”, không quan trọng là có lợi nhuận hay không, quan trọng nhất là không bị đào thải khỏi thị trường.

Khi những bước đầu làm sai, những bước sau sẽ rất khó. Một đứa bé học tiếng Anh lớp tiểu học, nếu bị thầy cô dạy phát âm sai, khi lên trung học thầy cô sửa lại sẽ rất khó. Một cái cây từ khi còn non nếu uốn sai tư thế, lớn lên sẽ rất khó để sửa lại. Một nhân viên ngay từ khi mới đi làm mà đã bị sai lệch tư duy thì sau này rất khó đào tạo lại. Một cuộc tình đã sai ngay từ những bước đầu thì rất khó để đi được lâu dài. Một doanh nghiệp mà làm sai văn hóa ngay từ khi thành lập hoặc chọn sai đồng chí thì cuối cùng sẽ chẳng đâu ra đâu.

Biết làm đúng từ đầu là quan trọng, nhưng khổ nỗi đâu phải lúc nào chúng ta cũng tìm được những người thầy giỏi để chỉ cho mình cái đúng ngay từ đầu. Bên cạnh đó, một trường hợp khác là thầy giỏi thì có đó, nhưng trò vì còn trẻ, cái tôi còn cao đâu có chịu nghe feedback của thầy mà cứ hung hăng làm theo ý mình thì cuối cùng cũng hỏng.

Cho nên, thành bại ở đời, phần nào đó là do lựa chọn, nhưng cũng phần nào đó là do may mắn, làm đúng những bước đầu và vô tình tìm được những người giỏi chỉ cho mình làm đúng những bước đầu.

Facebook Comments

Đỗ Việt Cường

Đỗ Việt Cường

"Những gì bạn làm được cho bản thân, sẽ ra đi cùng bạn. Những gì bạn để lại cho đời, sẽ ở lại mãi mãi"

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *