Khen và chê


Trong công việc, chắc chắn chúng ta sẽ thường nhận được hai thứ, hoặc là LỜI KHEN NGỢI, hoặc là LỜI CHÊ (NHẬN XÉT). Trước đây mình rất băn khoăn về việc khi nào thì nên khen, khi nào thì nên nhận xét và đặc biệt thì khi nào không nên khen hay khi nào thì không nên nhận xét. Con người ta ai cũng thích được công nhận và chẳng ai thích bị mất hình ảnh bản thân, cho nên rõ ràng việc khen ngợi và nhận xét là một thứ rất nhạy cảm. Tự nhiên, đến một ngày mình thấy rằng hóa ra việc khen hay việc chê không phải là vấn đề, vấn đề nằm ở người nhận. Hay chính xác hơn là nằm ở khả năng “tự nhận thức” về năng lực của mỗi người.

Khi bạn khen ngợi:

– Nếu người nhận lời khen là người có năng lực, họ sẽ phân tích lời khen, xem có đúng là họ làm được điều đó không. Nếu thấy lời khen đó đúng năng lực họ làm, họ sẽ rất tự tin, theo kiểu “Hay không, là do tôi nỗ lực như này, như kia”. Nếu không đúng, họ sẽ thẳng thắn phản hồi lại ngay, theo kiểu “Tôi thấy không đúng lắm”. Hệ quả là người này không quan tâm quá nhiều vào chuyện người khác khen, vì khen hay không họ vẫn cứ tiếp tục tiến lên phía trước.

– Nếu người nhận lời khen là người không có năng lực, họ sẽ bị ảo tưởng sức mạnh. Bởi vì người đó không nhận thức được năng lực bản thân, cho nên họ nghĩ khả năng của mình “ngon”, và họ đánh giá bản thân mình cao hơn khả năng thực tế. Cho nên, cứ thấy khen là họ nhận vào người và không phân biệt được lời khen đó là động viên, hay khen thực sự, hay thậm chí là khen cho vui mồm. Hậu quả là nếu sau này không được khen, họ sẽ đi chê bai người khác rằng không biết trân trọng họ.

Khi bạn nhận xét:

– Nếu người nhận lời nhận xét là người có năng lực, họ sẽ rất cảm kích bạn. Bởi vì khi họ có năng lực, đặc biệt là năng lực “tự nhận thức bản thân”, ngay khi họ làm sai họ đã biết mình sai ở đâu để điều chỉnh. Cho nên, khi bạn chê mà chê linh tinh phiến diện, họ sẽ không quan tâm lắm. Ngược lại, khi bạn nhận xét đúng, họ sẽ cực kì mừng rỡ là bởi vì người có năng lực luôn khao khát có những người giỏi hơn mình để chỉ ra những thứ mình cần làm tốt hơn. Thứ họ cần là những người có thể chỉ cho họ biết thứ họ không biết.

– Nếu người nhận lời nhận xét là người không có năng lực, họ sẽ rất dễ tự ái. Họ sẽ đổ lỗi, đi tìm các lý do để đẩy trách nhiệm ra xa họ. Họ sẽ ghét bạn, cảm thấy khó chịu với bạn và nghĩ rằng bạn đang cố tìm cách dìm hàng họ, làm cho họ cảm thấy kém cỏi. Hậu quả là bạn sẽ mất thời gian với những người này, lại còn bị họ ghét, và họ thì không thay đổi.

Vậy thì, việc khen hay nhận xét sẽ rất khác nhau với nhóm người có năng lực và nhóm người không có năng lực. Cho nên, không phải là bạn khen hay bạn chê một người, quan trọng là người đó là người như thế nào.

Đối với lời khen, khi bạn có trong mình tư duy “luôn cảm thấy bản thân chưa đủ tốt”, chắc chắn bạn kiểu gì cũng sẽ tìm cách vươn lên, cho dù lời khen ấy có ngon ngọt đến mấy.

Đối với lời chê, khi bạn Strong thực sự bên trong mình, bạn sẽ luôn “khao khát nhận phản hồi” cho dù nó có không dễ nghe đi chăng nữa.

Cho nên, tùy người mà hành xử khác nhau là vô cùng quan trọng. Với người không hiểu, tốt nhất nên im lặng. Bởi vì đôi khi kẻ nói thì không hiểu, người hiểu chuyện thì không cần phải nói.

Tự nhiên nhớ đến chuyện trong Tam Quốc. Lưu Kỳ khi ấy phải đối mặt với nguy cơ bị hãm hại, liên quan đến việc sống còn của sinh mạng khi các phe phái đấu đá nhau. Lúc đó, người duy nhất có thể đưa ra mưu sách không ai khác chính là Gia Cát Lượng – quân sự của Lưu Bị. Một hôm, Kỳ mời Gia Cát Khổng Minh đến nhà, nói dối là có pho sách quý, rồi đến nơi cúi lạy lấy lạy để xin kế cứu mạng. Khổng Minh thấy thế, ngay lập tức đứng lên bỏ về và nói rằng Lượng tôi không biết. Thế rồi, ai ngờ là lúc lên lầu, Lưu Kỳ đã sai người ngầm dọn dẹp cầu thang, nên Gia Cát Lượng không thể bước xuống. Cuối cùng, Lưu Kỳ thoát thân nhờ tìm được đúng người.

Ở đời, thành công hay thất bại, âu cũng là do khả năng tự nhận thức bản thân mình. Khi chúng ta kém cỏi, chúng ta khó lòng được những người tài năng giúp đỡ. Ngay cả khi có người giúp đỡ, thì người kém cỏi cũng không nhận ra và không trân trọng. Khi chúng ta có năng lực, chúng ta không hẳn cần sự giúp đỡ để có thể thành công. Nhưng bởi vì chúng ta có năng lực và khiêm nhường, vì thế mà những người đi trước cũng thường muốn giúp.

Giống như việc trời mưa, trời cho nguồn nước là việc của trời. Nhận được bao nhiêu nước, là việc của mình. Nếu ta chỉ có cái bình 10 lít, ta chỉ có thể chưa được 10 lít. Nếu ta có bể nước 1 mét khối, ta có thể chứa cả ngàn lít nước. Vấn đề nằm ở chỗ, người chỉ có cái bình to được 10 lít sẽ kêu ca, đổ lỗi, than phiền rằng tại sao ông trời lại bất công. Người có cái bể 1 mét khối biết rằng ông trời luôn cho cơ hội, quan trọng là cái bình của mình đủ khả năng chứa được đến đâu.

Cuối cùng, ở đời thành hay bại vẫn là do CHÍNH MÌNH.

Facebook Comments

Đỗ Việt Cường

Đỗ Việt Cường

"Những gì bạn làm được cho bản thân, sẽ ra đi cùng bạn. Những gì bạn để lại cho đời, sẽ ở lại mãi mãi"

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *