Nếu một người xác định muốn dấn thân vào con đường trở thành Trainer chuyên nghiệp và hỏi tôi rằng điều gì là điều kiện tiên quyết, tôi sẽ trả lời bằng một cụm từ rất ngắn gọn: Bản lĩnh sân khấu.

Bạn nghĩ đến điều gì khi nghe đến cụm từ “Bản lĩnh sân khấu”? Trong đầu bạn đang mường tượng ra điều gì? Bạn nghĩ bản lĩnh sân khấu là gì? Hãy dành ít giây suy nghĩ trước khi đọc tiếp nhé.

BẠN KHÔNG THỂ BIẾT BƠI NẾU KHÔNG CHỊU NHẢY XUỐNG HỒ

Bạn biết bơi chứ? Tất nhiên bài viết này không phải là một lớp tập huấn bơi lội. Nhưng hãy nhìn xem một điều như sau: giả sử bạn là bậc thầy bơi lội, và rồi một ngày nào đó bạn có một người học trò tầm sư học đạo, đến tìm bạn và xin được học tất cả các phương pháp bơi lội. Người học trò ấy rất chăm chỉ, đọc sách về bơi lội rất kỹ, hỏi bạn rất nhiều kiến thức, kỹ thuật bơi, thuộc nằm lòng mọi lưu ý, bí quyết bơi,… duy chỉ có một điều người học trò ấy không chịu làm, đó là nhảy xuống hồ bơi. Bạn nghĩ tương lai bơi lội của người học trò ấy sẽ thế nào?

Chắc chắn thật là nực cười nếu một người muốn biết bơi mà lại không chịu nhảy xuống hồ. Ấy thế mà điều đó lại xảy ra với rất nhiều người muốn làm Trainer. Họ muốn làm Trainer, có thể có cảm hứng nhất thời là một người đứng sân khấu, ấy thế mà họ lại không chịu tích lũy đủ nhiều số giờ đứng sân khấu. Sẽ có rất nhiều lý do khiến cho một người không tích lũy đủ số giờ đứng sân khấu mà đã bỏ cuộc. Có thể họ ngại, họ sợ, họ không đủ kiên nhẫn,… và có nhiều lý do khác.

Nếu bạn không biết bơi, lần đầu nhảy xuống hồ bơi thì chuyện gì có thể xảy ra? Sặc nước, bơi được nửa mét là người đã chìm, sợ hãi,… chắc chắn những lần đầu nhảy xuống hồ sẽ rất đáng sợ. Diễn thuyết cũng như vậy, chỉ khác là nó còn đáng sợ hơn. Với người ít đứng sân khấu, trải nghiệm đứng sân khấu những lần đầu tiên quả là ác mộng. Họ run, lo lắng, hồi hộp, tim đập thình thịch, quên hết bài nói chuyện, toát hết mồ hôi,… và cả nghìn lẻ một triệu chứng khác, từ đó dẫn đến việc họ không tích lũy đủ nhiều số giờ đứng sân khấu cần thiết để có được bản lĩnh sân khấu.

VÌ SAO CHÚNG TA SỢ ĐỨNG TRƯỚC ĐÁM ĐÔNG?

Không phải tự nhiên mà nhiều người lại sợ đứng trước đám đông. Khoa học về não bộ cho chúng ta những hiểu biết rất thú vị. Khi đứng trước đám đông, hàng chục, hàng trăm người bạn thấy gì? Chắc chắn là thấy hàng chục, hàng trăm ánh mắt nhìn mình. Nếu như có rất nhiều người lạ, bạn sẽ cảm thấy như nào? Hồi hộp, lo lắng, run?

Từ thời xa xưa, tổ tiên chúng ta sống theo bầy đàn, bộ tộc. Đối với họ, sự sinh tồn có ý nghĩa cực kỳ quan trọng. Vì thế mà họ luôn phải cảnh giác bởi thú rừng, kẻ thù. Cho nên, khi thấy những ánh mắt (có thể là của thú dữ, kẻ thù), phản xạ tự nhiên của họ hoặc là vùng lên chiến đấu hoặc bỏ chạy. Hay nói cách khác, chúng ta sẽ bị kích thích khi nhìn thấy những ánh mắt. Đây là yếu tố mang tính di truyền. Bởi vậy, cho nên khi bạn lên sân khấu, việc đầu tiên bạn làm đó là phải đối diện với hàng chục, hàng trăm ánh mắt nhìn mình. Theo phản xạ tự nhiên, bạn sẽ bị kích thích, và thông thường thì ngay lập tức bạn sẽ bị hồi hộp, run, lo lắng. Có lẽ bây giờ bạn đã hiểu vì sao có nhiều người lại sợ đứng trước đám đông đến thế.

LÀM THẾ NÀO ĐỂ VƯỢT QUA NỖI SỢ ĐỨNG TRƯỚC ĐÁM ĐÔNG?

Một lần nữa, tôi rất thích câu nói “Bạn không thể biết bơi nếu không chịu nhảy xuống hồ”. Bạn không thể vượt qua nỗi sợ đứng trước đám đông nếu bạn không đứng trước đám đông nhiều đến mức bạn không còn sợ hãi nữa. Đối với tôi, việc tích lũy số giờ đứng sân khấu đầu tiên cực kỳ quan trọng, việc đó giúp bạn chắc chắn vượt qua nỗi sợ đứng sân khấu. Khi xác định nghiệp Trainer, đừng vội nghĩ đến chuyện bạn nói gì, mà trước tiên hãy xây dựng cho mình bản lĩnh sân khấu, để bạn không sợ hãi khi đứng trước khán giả.

1. Tích lũy thời gian đứng sân khấu

Những ngày đầu theo con đường Trainer, tôi đã làm một việc mà ít người làm, đó là nhập số giờ đứng sân khấu của mình vào một bảng excel. Tôi tận dụng mọi cơ hội được đứng sân khấu để tích lũy giờ train. Và giai đoạn đầu, phần lớn thời gian train của tôi là ở trong vai trò MC, có lần 5 phút, có lần 10 phút, có chương trình thì 15 phút. Tất cả những cơ hội đó, tôi không bao giờ từ bỏ. Vì tôi hiểu rằng, giá trị lớn nhất mình nhận được là nó giúp mình gia tăng bản lĩnh sân khấu. Thế rồi, dần dần tôi có thêm nhiều những cơ hội đứng sân khấu hơn. Hoặc thậm chí tôi tự tạo cơ hội cho mình bằng cách chủ động tìm hiểu những nội dung hay, hữu ích và chia sẻ miễn phí cho một nhóm nhỏ.

Dần dần tôi cảm nhận rõ rệt sự thay đổi của mình. Những ngày đầu, tôi tin tôi cũng như bất kỳ người bình thường nào, lên đứng sân khấu dù chỉ là MC 5 phút, 10 phút tôi cũng rất run. Nhưng tôi bắt đầu cảm nhận sự khác biệt khi tôi tích lũy được 100 giờ. Giai đoạn đó là lúc tôi cảm nhận, mình không còn sợ khi bước lên sân khấu (giai đoạn này chưa nói đến việc là nội dung nói đã hay chưa, mà chủ yếu là không còn sợ). Giai đoạn tiếp theo là khi tôi tích lũy được 300 giờ, tôi bắt đầu quen sân khấu, khi diễn thuyết không còn tình trạng vừa nói, phải vừa nghĩ xem sẽ nói gì tiếp theo, mà lúc đó mọi thứ đã tự nhiên hơn, không còn tình trạng di chuyển vô thức trong khi nói nữa, lúc này ngôn ngữ cơ thể đã có ý thức.

Giai đoạn tiếp theo là 500 giờ diễn thuyết, lúc này bắt đầu đã có những sự thay đổi về phong cách diễn thuyết, kỹ năng kể chuyện tốt hơn, nói chuyện không còn bị nhạt nhẽo, bắt đầu kể chuyện hài hước và tự nhiên hơn. Cuối cùng, giai đoạn tôi bước vào con đường chuyên nghiệp là khi tôi tích lũy được 800 giờ diễn thuyết, rồi 1.000 giờ diễn thuyết. Tính đến giai đoạn đó, bản thân tôi tích lũy cũng phải mất khoảng 5 năm. Bạn có biết tôi vốn dĩ không phải người có khiếu hài hước bẩm sinh, mà tôi hoàn toàn bước lên bằng sự tích lũy. Những ngày đầu, giọng tôi hay bị yếu, nói chuyện hay bị hụt hơi, ngôn ngữ cơ thể thường quá nhanh, tốc độ nói cũng bị quá nhanh, kể chuyện cười mà không có khoảng lặng cho người ta cười,… tất cả những lỗi đó, tôi đều sửa được chỉ đơn giản bằng việc tích lũy số giờ đứng sân khấu nhiều hơn.

Vậy thì nếu bạn muốn trở thành Trainer, và giả sử bạn là một người cũng chưa có nhiều kinh nghiệm sân khấu, thì bạn biết mình phải làm gì rồi đó. Hãy tích lũy số giờ đứng sân khấu càng nhiều càng tốt, càng nhanh càng tốt trong giai đoạn đầu, dù đó chỉ là 5 phút, hay 10 phút đứng sân khấu. Nếu không có cơ hội, hãy chủ động xin cơ hội, hoặc tự tạo ra cơ hội cho mình. Việc tích lũy nhanh hay chậm hoàn toàn phụ thuộc vào cá nhân từng người. Tuy nhiên, bạn đừng quên câu nói “Khi lượng tích đủ thì chất biến đổi”, đứng sân khấu không có con đường tắt. Người có năng khiếu có thể không mất nhiều thời gian để quen với việc đứng sân khấu, nhưng trở thành Trainer chuyên nghiệp thì chắc chắn ai cũng phải tích lũy rất nhiều.

2. Đứng sân khấu ở nhiều đối tượng khác nhau

Bên cạnh việc chủ đạo là tích lũy giờ đứng sân khấu, bạn cũng nên đứng sân khấu ở nhiều đối tượng khác nhau ở lứa tuổi, trải nghiệm, hoàn cảnh sống khác nhau. Bởi vì khi bạn tích lũy thời gian đứng sân khấu ở một đối tượng, dần dần bạn sẽ quen. Nhưng với một đối tượng khác thì có thể bạn sẽ run và chưa tự tin. Tôi khởi đầu bằng việc chia sẻ đào tạo cho các em học sinh độ tuổi nhỏ, thường các em sự chấp nhận rất cao nên Trainer cũng đỡ áp lực hơn.

Nhưng sau đó, tôi chuyển sang làm MC cho các chương trình phụ huynh tham gia. Tôi vẫn nhớ lần đầu làm MC cho phụ huynh, tôi run vô cùng. Nhưng rồi khi tích lũy dần, tôi bắt đầu quen hơn và không còn sợ hãi nữa. Thế rồi, tôi tăng độ khó hơn với chính mình. Giai đoạn đầu, tôi thường chia sẻ cho các em học sinh cấp 2, sau đó tôi tăng độ khó lên chia sẻ với các em học sinh cấp 3. Các em học sinh cấp 3 lớn hơn, sự chấp nhận sẽ thấp hơn nếu Trainer không train hấp dẫn.

Sau đó, tôi tiếp tục mở rộng đối tượng của mình, thay vì chia sẻ cho một lớp, hoặc một khối (những bạn bằng tuổi nhau), tôi chia sẻ trong các khóa học, hội thảo mà độ tuổi các em trải dài từ lớp 7 đến lớp 12. Một lần nữa, việc mở rộng lại giúp tôi gia tăng bản lĩnh sân khấu, mình phải tìm ví dụ phù hợp trải dài nhiều độ tuổi.

Tiếp tục, tôi chia sẻ ở độ tuổi sinh viên, rồi người trưởng thành. Khi chia sẻ chương trình cho người trưởng thành, lúc này không còn giới hạn độ tuổi nữa, có người rất trẻ, có người chưa gia đình, có người đã có con, có người con đã lớn,… Trainer khi đó phải có những câu chuyện, kiến thức phủ rộng đủ các đối tượng để khán giả cảm thấy nội dung hay và hấp dẫn.

Vậy thì, nếu bạn muốn trở thành Trainer chuyên nghiệp, bạn phải rèn luyện bản lĩnh sân khấu bằng việc mở rộng đối tượng khán giả của mình. Ngay cả khi bạn có một nhóm đối tượng khán giả (một lứa tuổi nào đó), bạn cũng nên cho mình cơ hội chia sẻ với nhiều khán giả, ở nhiều trải nghiệm khác nhau hơn, nó chắc chắn hữu ích cho bạn.

3. Đứng sân khấu có số lượng học viên khác nhau

Tôi tin rằng ngay cả khi bạn đã mở rộng độ tuổi khác nhau, bạn vẫn sẽ thấy có một sự khác biệt không nhỏ giữa việc bạn đứng nói trước 10 người và đứng nói trước 100 người. Những ngày đầu sự nghiệp Trainer tôi thường đứng nói ở nhóm nhỏ. Tôi khá dễ dàng khi đứng nói trước 5 người, 10 người trong các buổi sinh hoạt câu lạc bộ. Sau đó, tôi chia sẻ ở quy mô khoảng 35 người, rồi 50 người. Thử thách bắt đầu đến khi tôi chia sẻ ở quy mô hơn 100 người. Lúc này, kỹ năng bạn cần sẽ rất khác. Tôi lấy ví dụ, làm Trainer thì bạn cần kỹ năng eye contact, tức là khả năng nhìn bao quát về khán giả. Việc bạn nói trong phòng 20 người, bạn tương tác mắt với khán giả khác hoàn toàn bạn đứng nói ở phòng 200 người.

Có lần, tôi nhận một show nói cho hơn 300 em học sinh ở một trường chuyên, cảm giác khác hoàn toàn. Năng lượng bạn phải bùng nổ và tỏa ra là rất rất lớn. Bạn phải nói đầy năng lượng để thu hút khán giả của mình. Đó là một áp lực khủng khiếp khi tôi chuẩn bị bước lên sân khấu. Nhưng khi đã làm chủ sân khấu rồi, làm cho các em thích mình rồi thì món quà sẽ đến với bạn. Bạn cứ hình dung mình kể một chuyện cười, mà cả hội trường cười, tôi giả sử chỉ cần 100 em cười thì tự nhiên những em bên cạnh sẽ được tác động, rồi những tràng pháo tay rầm rầm sẽ vang lên, bạn sẽ được nhận năng lượng từ học viên tiếp sức cho bạn. Cho nên, đó là lý do mà vì sao bạn phải tích lũy bản lĩnh sân khấu là vậy.

Thầy tôi kể đã từng đứng sân khấu trước cả 6.000 khán giả trong một sự kiện. Rồi có những lần làm sự kiện lớn, phía dưới hội trường đèn tắt hết, duy nhất chỉ có đèn chiếu về phía diễn giả, thầy tôi chia sẻ hôm đó đúng nghĩa là nói với cái bóng đèn, bởi vì không nhìn thấy gì ở dưới cả. Khi nghe thầy chia sẻ, tôi hiểu một điều rằng, bản lĩnh sân khấu của thầy tôi đã quá nhiều. Master Trainer như thầy tôi thì đã kinh qua đủ mọi loại hình diễn thuyết, đối tượng, lứa tuổi, quy mô, hoàn cảnh,… tất cả những điều đó giúp gia tăng và làm nên bản lĩnh sân khấu cho thầy tôi.

Làm Trainer, đôi khi bạn không biết khán giả của mình như thế nào. Nhưng có một điều tôi biết chắc chắn, để Trainer không bị ngợp nếu một ngày rơi vào hoàn cảnh đặc biệt, bí quyết duy nhất là Trainer ấy đã tích lũy bản lĩnh sân khấu rất nhiều.