Nghĩ đến bệnh, người ta cứ nghĩ phải là những yếu tố liên quan đến sức khỏe. Ấy vậy mà khi đi làm, cũng có những “loại bệnh” không phá sức khỏe, mà nó phá hỏng cả sự nghiệp. Nếu bạn đã lựa chọn đọc những dòng này, tôi tin rằng bạn là một người mạnh mẽ để chúng ta nói thẳng, nói thật về sự thật mà nhiều bạn trẻ gặp phải, cho nên tôi xin phép dùng ngôn từ có chút thẳng thắn, để có những bạn trẻ nếu gặp phải căn bệnh này mà hiểu được vấn đề, sẽ tỉnh ngộ và tiến về phía trước. 

Bệnh lười tư duy, hay còn gọi là bệnh không dùng não. Não bộ có chức năng là để tư duy, mà người ta thường nói “cái gì bạn không dùng thì bạn sẽ mất nó”. Quả đúng là như vậy! Máy móc, sắt thép để lâu ngày không dùng thì sẽ bị han rỉ, đây là một phản ứng oxy hóa khử tự nhiên trong cuộc sống. Điều đáng tiếc ở chỗ là nhiều bạn đi làm… lại không chịu dùng não. Để đến mức, nó phát lên thành hẳn một loại bệnh.

TRIỆU CHỨNG CỦA BỆNH LƯỜI TƯ DUY

Câu cửa miệng của những người mắc bệnh này đó chính là câu “em không biết!”. Khi thực hiện một việc gì đó được giao (hay gọi là task), nhóm người này thường chỉ làm cho có. Họ không biết chủ động thu thập thông tin xoay quanh việc thực hiện công việc đó, cho nên khi hỏi đến đâu cũng không nắm được thông tin, cái gì cũng mù mờ, nắm không rõ ràng.

Hoặc khi có một vấn đề gì đó xảy ra, nhóm này chỉ biết mô tả vấn đề. Đến khi sếp hỏi thêm hàng loại câu hỏi, hoặc n câu hỏi tại sao chuyện này, tại sao chuyện kia thì nhóm này thường trả lời một câu hỏi hết sức hồn nhiên “Em đâu có biết!”. Như vậy khi đi làm thì nhóm này là nhóm chỉ biết mô tả vấn đề, mang vấn đề cho người khác. Và thực ra thì họ trở thành gánh nặng cho sếp, cho người khác vì không có biết giải quyết vấn đề.

Thường nhóm này cũng không có thói quen đặt câu hỏi tại sao khi thấy những thứ bất thường hoặc không hiểu được lý do vì sao phải làm một việc gì đó. Chính bởi vì không hiểu lý do tại sao đằng sau từng việc, cho nên khi làm thì thường làm việc một cách máy móc, dập khuôn. Khi có sự thay đổi, cần linh hoạt, cần tư duy thì sẽ cứng nhắc, hoặc bê nguyên y chang từ một cách làm cũ không hiệu quả với cách làm mới.

NGUYÊN NHÂN CỦA BỆNH LƯỜI TƯ DUY

Quán tính, trong vật lý được hiểu là tính chất bảo toàn trạng thái chuyển động của vật. Hay nói cách khác là xu hướng giữ nguyên trạng thái chuyển động của vật. Ví dụ vật lý thời đi học chúng ta thường gặp đó là khi ngồi trên một chiếc xe ô tô đang di chuyển, nếu xe phanh gấp đột ngột dừng lại thì chúng ta có xu hướng đổ người về phía trước, đó chính là quán tính. Trong cuộc sống, có thể thấy con người chúng ta cũng có xu hướng tâm lý làm việc theo quán tính, nghĩa là làm việc theo thói quen.

Làm việc theo quán tính nghĩa là chúng ta có xu hướng làm những việc giống như cách bình thường chúng ta vẫn làm. Điểm mạnh của điều này đó là khi làm những công việc đã quen thuộc thì chúng ta ít phải suy nghĩ, bớt tốn sức lực, có thể làm việc nhanh chóng và tiết kiệm thời gian. Nhưng đây cũng chính là nguyên nhân dẫn đến việc bệnh lười tư duy xuất hiện. Con người ta có thói quen làm việc theo quán tính, ít suy nghĩ, ít tư duy cho nên khi họ gặp những sự thay đổi, họ vô tình mang theo lối tư duy cũ, để áp vào cái mới. Và hậu quả là họ gặp rất rất nhiều vấn đề.

Thật khờ dại khi làm đi làm lại một cách làm cũ, nhưng lại mong đạt được kết quả mới!

Có một nhà khoa học nổi tiếng đã từng nói câu nói đó. Cuộc sống luôn thay đổi, công việc của mỗi người cũng luôn thay đổi. Ngay cả khi là một việc lặp đi lặp lại nhưng cũng không có nghĩa là nó luôn giống nhau. Ví dụ như bản thân mình làm việc ở bộ phận Training của TGM GROUP, chuyên tổ chức các khóa học, sự kiện đào tạo dành cho người trưởng thành. Có những khóa học được tổ chức đi tổ chức lại nhiều lần, nhưng không có nghĩa là nó luôn giống hệt nhau. Có rất nhiều sự thay đổi, cải tiến, nâng cấp sau mỗi khóa học. Chưa kể, mỗi lần lại là những học viên khác nhau. Hệ thống quy trình tổ chức thường xuyên phải cập nhật liên tục để tốt hơn, hiệu quả hơn. Nếu một bạn làm việc mà cứ dập khuôn, lười tư duy thì hậu quả là bạn đó sẽ không bao giờ có thể nâng cấp chính mình để đạt hiệu quả cao hơn trong công việc.

HÃY BIẾT DÙNG NÃO, ĐỂ TƯ DUY NHIỀU HƠN

Khi làm việc, vấn đề là thứ chắc chắn sẽ xảy ra. Cuộc sống cũng như vậy, sẽ có hết phát sinh nọ đến phát sinh kia. Thực ra đó là quy luật của cuộc sống. Mỗi ngày trôi qua, cuộc sống luôn thay đổi, sẽ không có cái gì của hôm qua mà giống hết với ngày hôm nay. Ngay cả những thứ chúng ta không quan sát được, ví dụ như dòng điện để cho bóng đèn phát sáng cũng là một thứ luôn thay đổi. Nếu dòng điện không thay đổi thì tại sao cuối mỗi tháng, bạn lại phải đi đóng tiền điện? Mỗi người chúng ta gặp, mỗi chuyện đến với chúng ta, cũng tương tự như vậy. Vậy thì nếu một người khi làm việc, không chấp nhận quy luật này, mà cứ lười sử dụng não, lúc nào cũng làm việc theo quán tính, cái gì cũng “Có biết đâu” thì cả đời sẽ mãi mãi chỉ làm được những việc bình thường, thậm chí tầm thường. Vậy giải pháp là gì?

  • Phản ứng của nhóm lười tư duy: Khi thấy một vấn đề, chỉ biết nói vấn đề và để đó. Thậm chí còn kèm theo than phiền, kêu ca, tiêu cực,…

=> Kết quả: Mọi chuyện chẳng có gì khác đi, vấn đề vẫn là vấn đề. Sẽ phải có một ai đó đi giải quyết vấn đề đó. Thậm chí đôi khi nhóm này còn là vấn đề của người khác. Một người luôn là vấn đề của người khác thì hiển nhiên, họ đánh mất sự tôn trọng ở người khác, phá hỏng sự nghiệp của mình, trong một tập thể, họ là liability – gánh nặng, trách nhiệm cho người khác.

  • Phản ứng của nhóm biết tư duy: Khi thấy một vấn đề, họ sẽ tư duy để hiểu vấn đề. Họ sẽ đi tìm đủ mọi thông tin để xác nhận chính xác vấn đề. Và sau đó họ sẽ đưa ra những giải pháp trong nguồn lực của họ. Cuối cùng là hành động để giải quyết vấn đề.

=> Kết quả: Vấn đề của họ được giải quyết, họ giúp cho cuộc sống, công việc của họ và của những người xung quanh họ được tốt hơn. Họ tạo ra giá trị cho người khác, trong một tập thể họ là asset – tài sản của người khác, khiến người khác tôn trọng, trân trọng, nâng niu.

RÈN LUYỆN TƯ DUY GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ (PROBLEM SOLVING) TRONG CUỘC SỐNG

Tư duy giải quyết vấn đề (problem solving) là một tư duy cực kỳ quan trọng mà một người trẻ bắt buộc phải có để bứt phá và thăng tiến trong sự nghiệp và cuộc sống. Hãy cùng nhau phân tích một ví dụ để mô tả công thức:

Sếp giao cho A làm một việc, A thấy có vấn đề xảy ra!

Bước 1: A tư duy (dùng não) để xác định xem vấn đề là gì, thu thập đủ thông tin từ những đầu mối liên quan để chắc chắn rõ ràng về vấn đề.

Bước 2: A tiếp tục tư duy (dùng não) để đưa ra các giải pháp và đề xuất với sếp. Sự khác biệt là A sẽ đưa ra nhiều giải pháp khác nhau (trong giới hạn nguồn lực của mình) và báo lại với sếp.

  • Em thấy có vấn đề như sau, và hiện tại sau khi tham khảo, suy nghĩ kỹ lưỡng thì em thấy có các giải pháp sau:
  • Giải pháp 1: Phân tích ưu điểm, nhược điểm của giải pháp này
  • Giải pháp 2: Phân tích ưu điểm, nhược điểm của giải pháp này
  • Vậy sếp cho em xin ý kiến mình nên thực hiện như thế nào là hợp lý nhất.

Có một số bạn ấu trĩ nghĩ rằng ủa sao không chọn giải pháp tốt nhất và thực hiện nó luôn, mất công suy nghĩ chi nhiều thứ vậy cho nhọc người?

Bạn không hiểu một điều rằng bên cạnh tư duy giải quyết vấn đề, chúng ta còn cần năng lực giải quyết vấn đề. Có những vấn đề ở level của một người trẻ, một nhân viên, chúng ta sẽ không có đủ kinh nghiệm, trải nghiệm, tầm nhìn, nguồn lực để giải quyết nó dễ dàng. Khi đó thì sếp, hoặc những người trải nghiệm hơn sẽ nhìn thấy. Giống như việc trong cùng một tòa nhà cao tầng, giả sử bạn đứng ở tầng 1 thì tầm nhìn của bạn chỉ là tầng 1 đổ xuống. Nhưng giả sử sếp bạn ở tầng 14 thì sếp không những nhìn thấy tầng 1 mà còn nhìn thấy nhiều thứ bạn không nhìn thấy. Cho nên, đó là lý do mà vì sao phải tư duy và đề xuất giải pháp. 

Thứ hai, không phải lúc nào chúng ta cũng có thể lựa chọn giữa đúng và sai, tốt và xấu. Lựa chọn như vậy quá dễ. Rất nhiều hoàn cảnh, thứ chúng ta phải phân tích để chọn là chọn giữa cái tệ và cái ít tệ hơn. Đó là cuộc sống! Cho nên, việc một người trẻ chịu khó rèn luyện thói quen dùng não nhiều hơn giúp cho sếp của họ tiết kiệm được thời gian để ra quyết định nhanh hơn. Từ đó mà vấn đề được giải quyết nhanh hơn, hiệu quả công việc được đẩy nhanh hơn.

Như vậy, thói quen dùng não nên là một thói quen quan trọng phải sử dụng mỗi ngày. Trong bộ phim tài liệu kể về cuộc đời của Bill Gates, có rất nhiều câu hỏi được đặt ra để hỏi Bill Gates.

– Ông sợ nhất điều gì trong cuộc sống?

– Một ngày nào đó, bộ não của tôi không được sử dụng!

Nếu bạn muốn rèn luyện tư duy giải quyết vấn đề, tôi có một món quà nho nhỏ giới thiệu đến bạn. Với tôi, bộ phim này giống như một khóa học đào tạo giúp tôi nhận ra rất nhiều điều về công việc. Bộ phim có tên là Designated Survivor – kể về hành trình của một tổng thống bất đắc dĩ. Trong đó, có một vị trí công việc phục vụ tổng thống Mỹ đó là vị trí Chánh văn phòng. Một công việc phải luôn luôn sắp xếp, thu thập mọi thông tin giúp cho tổng thống giải quyết mọi vấn đề. Tôi tin rằng khi đã hình thành thói quen chịu khó tư duy, cuộc đời và sự nghiệp của bạn sẽ khác rất nhiều.

Bài này sẽ hay hơn khi tôi phân tích thêm những case study. Nhưng thôi, để một dịp nào đó chúng ta nếu gặp nhau, chúng ta sẽ cùng nhau trao đổi.

Phần tiếp theo, chúng ta sẽ nói đến một điều… thậm chí còn đáng sợ hơn cả bệnh “lười tư duy”. Đây chẳng phải bệnh, nhưng đó là một phần tính cách, hoặc một phong cách sống. Đó là có những người rất dễ “dỗi hờn cả thế giới”. Hơi một xíu là tổn thương, mong manh dễ vỡ. Mà như vậy thì cuộc đời họ sẽ trắc trở hơn rất nhiều trên con đường sự nghiệp.

Tâm sự tuổi “chênh vênh” – Phần 4: Đừng dỗi hờn cả thế giới