Có một cậu bé nọ, trong một bữa ăn tối ở nhà đã giận dỗi mẹ và anh trai vì một câu chuyện nhỏ. Thông thường cuối mỗi bữa ăn thì mọi người sẽ ăn trái cây để tráng miệng. Hôm đó, mặc dù có loại trái cây mà cậu bé ấy rất yêu thích thế nhưng vì giận dỗi mọi người nên mặc dù đã được hỏi ý kiến về việc cậu có muốn ăn trái cây không, thế nhưng cậu bé vẫn giận dỗi, bỏ lên trên phòng riêng và “không thèm ăn”. Thế rồi lúc sau, khi bớt giận hơn, cậu bé ấy – vốn dĩ thích ăn loại trái cây đó nên đã quay xuống dưới nhà để tìm ăn. Điều bất ngờ là … cái đĩa đựng trái cây trắng trơn, sạch bong. Cậu bé lại khóc tức tưởi và giận dỗi tiếp tập hai bởi lý do tại sao mọi người trong nhà lại ăn hết trái cây của cậu. Mặc dù trước đó, chính cậu ta đã tuyên bố rằng mình “không thèm ăn”.

Chắc hẳn bạn thấy cậu bé ấy thật trẻ con! Chuyện giận dỗi người khác là chuyện chẳng hiếm gặp khi ta còn nhỏ, chính vì thế mà có những người lớn rồi nhưng tính tình hay hờn dỗi, mới bị gọi là trẻ con. Cậu bé trong câu chuyện ấy chính là tôi. Với một đứa trẻ như tôi khi đó, tôi thực sự cảm thấy dỗi hờn cả thế giới. Giờ đây khi nghĩ lại câu chuyện ấy, chính tôi cũng còn cảm thấy ngại. Nhưng điều quan trọng không phải tôi đã từng trẻ con, mà điều quan trọng là nhờ câu chuyện ấy, tôi đã học được một bài học. Đó là đôi khi cuộc đời không diễn ra như ý muốn của bạn, đừng dỗi hờn cả thế giới, bởi việc dỗi hờn cả thế giới chỉ khiến cho bạn… thiệt thòi! Với tôi khi đó, “thiệt thòi” chỉ đơn giản là không được ăn loại trái cây mình yêu thích, nhưng vô tình nó là triết lý sống mà sau này khi trưởng thành, càng ngày tôi càng thấy ngấm.

CUỘC ĐỜI AI CŨNG MẮC SAI LẦM, VÀ CUỘC ĐỜI KHÔNG PHẢI LÚC NÀO CŨNG NHƯ TA MONG MUỐN

Có một sự thật đó là trái đất quay quanh mặt trời, chứ mặt trời không quay quanh trái đất. Mặc dù đây là một quy luật hiển nhiên và thực tế trong cuộc sống, nhưng điều đáng nói nằm ở chỗ có quá nhiều bạn trẻ khi mới ra đời lại luôn tư duy mình phải là cái rốn của vũ trụ, mình phải là trung tâm của mọi thứ, và cuộc đời này phải diễn ra theo ý muốn của mình. Mình lúc nào cũng phải thành công, phải chiến thắng. Tôi không bàn luận về việc một nền tảng giáo dục không tốt ở đây (nhiều bạn trẻ quá được nuông chiều ở nhà, dẫn đến khi ra ngoài đời cũng đòi hỏi xã hội, cuộc sống phải phục vụ theo ý mình) mà tôi chỉ muốn nhấn mạnh một sự thật rằng khi đi làm, có rất nhiều thứ không giống như ý của chúng ta. Cuộc đời chắc chắn ai cũng sẽ mắc sai lầm. Một điều chúng ta sẽ gặp nhiều nhất đó là khi bạn nhận những phản hồi từ người khác.

Có một huấn luyện viên bóng đá nổi tiếng đã từng đúc kết ra nhiều triết lý. Chẳng hạn như đối với một tiền đạo, anh ta có hai công việc chính khi ở trên sân, một là ghi bàn và hai là bỏ lỡ những cơ hội mười mươi. Hoặc có những vị trí cầu thủ trên sân, được “sinh ra” là để nhận thẻ đỏ, chẳng hạn như trung vệ. Hay có những vị trí, làm tốt là điều đương nhiên, nhưng mắc sai lầm ngay lập tức sẽ bị chỉ trích, như vị trí thủ môn. Vậy nên, có lẽ bóng đá – môn thể thao vua chính là nơi mà người ta mắc sai lầm cũng rất nhiều, và hiển nhiên phải chịu sức ép dư luận, phản hồi cũng từ rất nhiều người, kể cả những “anh hùng bàn phím”. Tương tự, cuộc sống mỗi người ai cũng vậy. Mắc sai lầm và nhận phản hồi từ người khác là điều không thể tránh khỏi.

Bài này chúng ta cũng không bình luận về những phản hồi đó là tích cực hay là những phản hồi ác ý trong công việc nhằm hạ bệ một người, mà chỉ đơn thuần dừng bàn luận ở việc cách mỗi người đối mặt với phản hồi của người khác như thế nào.

Chắc chắn khi đi làm, không ai mà lại không từng trải qua cảm giác khi ta nỗ lực rất nhiều vì một điều gì đó, chúng ta háo hức, hy vọng, tin tưởng rằng mình sẽ đạt được kết quả rất tốt, mọi người sẽ đón nhận. Thế rồi đời không như là mơ! Chúng ta nhận về toàn những phản hồi tiêu cực. Đó có thể là khi ngày làm, đêm thức để ra một bản báo cáo, sếp nhìn qua mấy giây rồi lắc đầu phũ phàng nói không đạt. Đó cũng có thể là khi bạn ra mắt một sản phẩm, dù đó là tâm huyết, công sức của bạn bao tháng ngày gian khó, cuối cùng chẳng có ai mua, quan tâm hay đếm xỉa. Đó cũng có thể là khi bạn đã nỗ lực hết sức mình để hỗ trợ một khách hàng sử dụng dịch vụ, để rồi thứ bạn nhận lại đó là một cái email xin đổi người hỗ trợ. Và nhiều ví dụ khác, tôi tin bạn còn có thể liệt kê ra được nhiều hơn những gì tôi vừa nói. Chung quy lại, đó chính là quy luật sau:

Nỗ lực thì được ghi nhận, nhưng cuộc đời trả công cho bạn bằng kết quả bạn tạo ra!

Cho nên, nếu cuộc đời không diễn ra như ý bạn – thì đó là chuyện bình thường!

KHI NGƯỜI DỖI HỜN CẢ THẾ GIỚI XUẤT HIỆN

Khi phải đón nhận những phản hồi tiêu cực, đây là lúc mà nhóm người “dỗi hờn cả thế giới” xuất hiện. Đây là nhóm người rất dễ phản ứng thái quá, “xù lông nhím”, phản ứng gay gắt với những phản hồi nói về họ. Hay nói cách khác, nhóm này thường rất khó chấp nhận feedback từ đồng nghiệp, khách hàng, người thân,… Khi ấy, họ sẽ có khuynh hướng:

  • Đổ lỗi: đi tìm một nguyên nhân nào đó để phủ trách nhiệm ra khỏi bản thân mình. Ngay lập tức, những người này sẽ phải đổ lỗi, thậm chí có những lúc lỗi đó hoàn toàn thuộc về họ.
  • Lảng tránh: khi bị nghe thấy phản hồi nói về họ, họ sẽ lờ đi, lảng tránh và không dám đối diện với những phản hồi đó.
  • Bực dọc, khó chịu: cá biệt hơn thì có những người sẽ tỏ thái độ, khi dỗi hờn, khi gay gắt – thậm chí họ còn bực dọc, khó chịu với những người phản hồi không tốt về họ.

Ở đây, chúng ta khoan chưa bình luận về việc những phản hồi đó là đúng hay sai. Lẽ dĩ nhiên, có những phản hồi không đúng, thiếu logic, không có tính xây dựng về chúng ta. Nhưng sự thật là cuộc sống có một nhóm người, họ không thể đón nhận được phản hồi – cho dù đó là những phản hồi tích cực. Và thực tế, ngay cả với phản hồi tiêu cực, không đúng – nếu chúng ta có thái độ tiếp cận nó một cách cầu thị và bình tĩnh suy nghĩ, cân nhắc, xem xét, chúng ta vẫn có thể học được một điều gì đó.

NGƯỜI HAY DỖI HỜN CẢ THẾ GIỚI LÀ NGƯỜI CÓ LÒNG TỰ TRỌNG THẤP

Một lần nữa, tôi tin rằng khi bạn đã lựa chọn đọc series này, bạn là một người mạnh mẽ – đủ để chúng ta nói chuyện thẳng thắn với nhau. Vì vậy, một người mạnh mẽ thì sẵn sàng chấp nhận những lời thẳng thắn, nhưng giúp chúng ta tốt lên.

Một người hay dỗi hờn cả thế giới, một người không chấp nhận được feedback, phản hồi từ người khác,… thì sự thật là bởi vì họ có lòng tự trọng thấp. Lòng tự trọng (self-esteem) là cách một người nhìn nhận về bản thân của họ. Nếu một người có lòng tự trọng cao, họ sẽ tin họ có khả năng và họ tin rằng họ xứng đáng có được thành công. Nếu một người đã thực sự có sự tự tin vào bản thân họ thì họ sẽ hiểu một điều rằng, những phản hồi không tốt về họ không có nghĩa rằng họ là một người kém cỏi. Ngược lại, điều đó sẽ giúp cho họ rút ra bài học kinh nghiệm để họ thay đổi, sửa đổi, để tốt lên.

Đối với một người có lòng tự trọng thấp thì khác. Vốn dĩ, họ không thực sự tự tin vào bản thân họ từ phía bên trong. Cho nên, họ có một nỗi sợ rất lớn đó chính là sợ người khác đánh giá, phán xét và nhận xét về mình. Một cách mù quáng, họ không đủ tỉnh táo, logic để phân biệt đâu là những đánh giá tốt/ xấu, đúng/ sai. Cho nên, cứ có phản hồi về họ là một cách tự nhiên, họ ngay lập tức “xù lông nhím” lên. Tuy nhiên, phản ứng như vậy không giúp cuộc đời của họ tốt lên, trái lại nó chỉ làm cho họ kém cỏi, mãi mãi. 

Thêm vào đó, có một số nhóm người khi nhận phản hồi, họ lại luôn luôn tự trách móc mình. Họ phản ứng một cách tiêu cực, một cách thái quá, rằng tại sao chuyện đó lại xảy ra với mình, tại sao mình lại làm như vậy, tại sao mình lại tệ, lại kém cỏi như vậy. Khi trách móc chính mình, họ không cho mình cơ hội để làm mọi thứ tốt hơn. Chỉ khi nào họ dừng việc trách móc bản thân, họ mới có đủ sức mạnh để đứng lên sau thất bại, và cho mình quyền lực đặc biệt để thay đổi mọi thứ.

Tôi đã từng có những quãng thời gian mắc sai lầm trong công việc. Tôi chưa bao giờ nghĩ rằng mình là người có lòng tự trọng thấp, thế nhưng đã có những lúc tôi lại tự trách móc chính mình rất nhiều. Đó là khoảnh khắc tôi chợt nhận ra, mình càng trách móc mình nhiều, mọi thứ sẽ càng tồi tệ hơn. Bởi vì khi ấy, tôi không thực sự tin mình xứng đáng có được thành công, không thực sự tin mình đủ mạnh mẽ để vượt qua sai lầm, nên tôi mới trách móc chính mình. Rõ ràng thời điểm ấy, tôi thực sự là một người có lòng tự trọng thấp. Sau nhiều thăng trầm, điều tôi nhận ra và thay đổi đó chính là mình không còn trách móc chính mình nữa. Thay vào đó, mình nhìn nhận chính mình – và đặc biệt đó là cho mình quyền lực để thay đổi tương lai.

(Hãy cho phép mình quyền lực để thay đổi!)

DẪU SAO THÌ CŨNG ĐỪNG DỖI HỜN CẢ THẾ GIỚI

May mắn thay, sau tất cả, tôi chưa bao giờ có thói quen dỗi hờn cả thế giới. Lẽ dĩ nhiên, cuộc sống thì phải có lúc này, lúc khác. Sẽ có những lúc chúng ta vô tình đổ lỗi, giận dỗi hoặc không làm chủ cảm xúc. Nhưng quan trọng nhất, chúng ta phải học được tư duy: chịu trách nhiệm tuyệt đối về những gì mình làm! Đặc biệt là phải học phản ứng tích cực với những phản hồi tiêu cực đối với bản thân, mặc dù điều đó chẳng bao giờ là dễ dàng.

Các cụ thường nói “thuốc đắng thì giã tật”. Khi nhận được phản hồi, bạn biết được điều mình làm chưa tốt, nếu như bạn có thái độ tiếp cận phản hồi một cách tích cực, bạn nuốt trôi được cục giận nhất thời ấy, để mình âm thầm hành động, thay đổi và sau này bạn khác hơn, trưởng thành hơn, thành công hơn, chắc chắn bạn sẽ biết ơn những lời phản hồi ấy.

Muốn đi đến đỉnh núi, bạn phải xuất phát từ chân núi. Muốn đến một cái đích, trước tiên bạn phải biết nơi mình muốn đến và điều quan trọng hơn phải biết nơi mình đang đứng. Cuộc đời mỗi người chẳng ai hoàn hảo, ai cũng có sở trường, sở đoản. Như vậy, nếu muốn đột phá trong sự nghiệp thì bạn cũng phải dành thời gian phát huy sở trưởng, khắc phục sở đoản. Vậy thì, nếu như không có người chỉ ra cho bạn những gì bạn làm chưa tốt, sao bạn có thể biết chính xác được mình đang ở đâu để có thể tiến về phía trước.

Vậy thì hãy lập trình lại phản ứng của bạn mỗi khi đối mặt với những phản hồi của người khác. Hãy trân trọng những phản hồi của người khác dành cho bạn, bởi lẽ đó chính là yếu tố giúp bạn thành công rực rỡ sau này. Có nhiều lần trong công việc, nhờ phản hồi của người khác mà giúp tôi tránh được sai lầm lớn có thể xảy ra. Cho nên, giữa việc phải nhận một phản hồi không mấy dễ chịu, tôi thà chọn nó còn hơn phải gánh một hậu quả thiệt hại lớn cho cả mình và người khác. Hãy biết ơn những người sẵn sàng nói lời thẳng thắn cho bạn (phải thực sự biết ơn chứ đừng biết ơn kiểu lý thuyết). Cuộc đời không dễ gì tìm được người phản hồi thẳng thắn, có logic, một cách chân thành cho bạn.

Cũng hãy chấp nhận rằng những phản hồi thẳng thắn, tích cực thì không thể lúc nào cũng giống như viên kẹo bọc đường. Phản hồi thẳng thắn, nó giống như một mũi thuốc tiêm thẳng vào bạn. Mà đã làm tiêm, thì chắc chắn sẽ phải đau, nhẹ hơn thì nó sẽ hơi nhói, tùy vào mức độ chịu đựng của mỗi người. Bạn có thể lấy lớp bông xoa lên trước khi tiêm, nhưng bạn không thể tránh sự thật rằng mình cần một mũi tiêm để giải quyết bệnh tật.

Vàng thử lửa! Kim loại muốn đúc thành hình hài phải qua nung chảy ở nhiệt độ cực lớn! Con người cũng như kim loại, ai chịu được “nhiệt”, chịu được áp lực càng tốt thì người đó càng thành công! Muốn làm được điều đó, trước tiên… đừng dỗi hờn cả thế giới!

Như bạn cũng thấy, những bài đầu của series Tâm sự “tuổi chênh vênh” chính là những chuyên mục “bốc phốt” – nói về rất nhiều căn bệnh, thói xấu phá hủy sự nghiệp của bạn. Trước khi bước vào những bài nói về tầm nhìn, hướng đi, thì bài “bốc phốt” cuối cùng trong series dành cho tuổi trẻ này, chính là những người vô tư, vô tình, vô tâm để rồi dẫn đến vô trách nhiệm. Xin mời bạn đón xem phần tiếp theo!

Tâm sự “tuổi chênh vênh” – Phần 5: Đừng là một người vô tâm