Âm nhạc là thứ nói lên cảm xúc và nỗi lòng của con người. Một ca khúc nhạc trẻ nọ của VPOP có đoạn: “Cạnh bên một người vô tâm… là nước mắt tuôn âm thầm, là yêu quá lâu một người đã chẳng còn chút… động lòng!” Cô gái ấy đã quá tin tưởng vào chàng trai, trao hết cả thanh xuân, cả tương lai của mình cho chàng trai ấy, để rồi một ngày thứ cô ta nhận lại đó là: “Tại sao không giống như xưa? Đến lúc nước mắt thay mưa. Nhưng hối hận cũng không kịp nữa!”. Có lẽ, lý do là bởi vì cô gái ấy, đã không may mắn khi lựa chọn yêu một người vô tâm.

Cuộc sống thì rộng hơn tình yêu, trong công việc nói chung tất cả chúng ta đều phải làm việc với rất nhiều người. Nhưng điều đáng sợ nhất có lẽ đó là khi chúng ta phải làm việc… cạnh bên một người vô tâm. Đọc đến đây bạn sẽ thấy có người tính cách vốn dĩ là vô trách nhiệm thì hiển nhiên ai cũng biết. Đi làm chốn công sở thì không đơn giản như vậy. Đôi khi có những việc rất nhỏ nhưng nếu không để tâm vào cũng có thể gây hậu quả lớn. Mà đôi khi, sự vô tâm lại xuất phát từ những việc tưởng như chẳng có gì.

Hãy tưởng tượng, công ty/ doanh nghiệp của bạn cũng giống như một con thuyền. Tất cả thành viên trong tổ chức có nhiệm vụ chèo lái con thuyền để vượt qua biển cả, sóng gió, bão tố. Những kẻ rắp tâm phá hoại, đục khoét con thuyền làm con thuyền rò rỉ nước khiến nó đắm hiển nhiên là những kẻ cần loại trừ, tiêu diệt. Nhưng ngay cả những người hiền lành, tốt bụng, tử tế, vẫn có thể có những hành vi vô tình làm con thuyền thủng một lỗ. Nếu như lỗ thủng ấy là một vị trí quan trọng, nó cũng có thể khiến con thuyền đắm. Vậy nên, thủng lỗ có thể khiến thuyền chìm, cho dù người đó vô ý hay cố ý.

Vậy thì bài viết này, bạn cần nhìn rộng hơn về khái niệm “vô tâm” với những giai đoạn, cấp độ khác nhau. Và thực ra, chính những giai đoạn tưởng như không thành vấn đề lại chính là vấn đề.

4 CẤP ĐỘ CỦA MỘT NGƯỜI VÔ TÂM

Cấp độ 1: Vô tư

Khi đi làm, nhóm người này rất hồn nhiên, vô tư. Khi ở một bộ phận, họ thường chỉ quan tâm đến việc của mình. Họ có thể cũng chẳng ảnh hưởng gì đến người khác, bộ phận khác. Nhưng điểm yếu của nhóm này là họ chỉ biết của họ mà không có khả năng quan sát, tổng quan, nắm bắt tình hình chung. Vấn đề nằm ở chỗ, nếu những bộ phận khác gặp vấn đề, nếu họ không để ý, hoặc không hỗ trợ được, mà ảnh hưởng nghiêm trọng thì có thể việc họ làm cũng sẽ bị ảnh hưởng.

Ví dụ như ở trong một đội bóng sẽ có nhiều vị trí. Nhóm này đá tròn vai vị trí của mình, nhưng vị trí khác mắc sai lầm vẫn có thể dẫn đến thất bại của toàn đội. Do vậy nên người ta mới nói bóng đá là môn thể thao của tập thể là bởi vì như vậy. Tương tự trong một trận đánh, một bộ phận có ưu thế nhưng nếu các khu vực khác bất lợi thì tổng quan, toàn trận đánh vẫn có thể gặp thất bại.

Những người vô tư quá trong công việc thì sự phát triển sẽ bị hạn chế, hoặc có thể gặp trở ngại lúc nào mà không hay. Bởi vì họ chỉ biết đến việc của họ. Dù gì thì nhóm này cũng không gây ảnh hưởng đến người khác.

Cấp độ 2: Vô tình

Cấp độ này nặng hơn cấp độ 1, nghĩa là họ bắt đầu có những hành động vô tình gây ảnh hưởng đến người khác, bộ phận khác bởi vì chưa để tâm vào công việc của mình, chưa làm tốt công việc của mình. Chẳng hạn một dự án cần sự phối hợp giữa các bộ phận với nhau. Bởi vì một người vô tình làm sai hoặc làm chậm dẫn đến việc không kịp tiến độ, từ đó ảnh hưởng đến bộ phận khác cũng không kịp triển khai. Cuối cùng dẫn đến việc ảnh hưởng dây chuyền như hiệu ứng domino.

Lại quay lại ví dụ về một đội bóng, chẳng hạn một vị trí thi đấu không tốt, không làm tròn nhiệm vụ của mình thì những vị trí xung quanh sẽ mất sức hơn, phải chịu thiệt hại trực tiếp vì lỗi lầm của vị trí đó. Một cầu thủ làm nhiệm vụ đánh chặn từ xa nếu thường xuyên mắc lỗi sẽ khiến cho hàng phòng như cực kỳ vất vả.

Những người vô tình nhiều quá trong công việc thì chính là tiền đề dẫn đến các cấp độ cao hơn, nghiêm trọng hơn ở sau. Cho nên, đừng nghĩ là mình vô tình thì không sao cả! Nó chính là ngòi nổ cho một vụ nổ lớn xảy ra ngay sau đó.

Cấp độ 3: Vô tâm

Cấp độ này nặng hơn hai cấp độ trước, bởi vì dù sao hai cấp độ trước vẫn có một điểm tích cực đó là mong muốn, thái độ của họ còn tốt khi đặt vào công việc. Dù sao thì họ cũng muốn hoàn thành công việc được tốt, họ vẫn còn sự để tâm nhất định đến công việc. Nhưng vì những lý do khác nhau bao gồm cả chủ quan và khách quan nên kết quả chưa được như ý muốn. Chẳng hạn như vì năng lực còn hạn chế, vì khả năng bao quát công việc chưa tốt, khả năng phối hợp, giao tiếp chưa tốt nên dẫn đến performance chưa tốt.

Cấp độ vô tâm này nặng hơn bởi vì khi đó người này làm việc nhưng không còn để tâm vào công việc. Tôi tin là bạn sẽ gặp rất nhiều ví dụ minh họa cho trường hợp này. Có thể nói như người đó làm việc cho có, làm việc mà không để tâm vào, dẫn đến kết quả kém, gây ảnh hưởng trực tiếp đến người khác. Thậm chí kết quả họ làm kém khiến cho người khác phải vào làm lại, sửa lại. Điều này vừa khiến người khác khó chịu, mà còn khiến người khác mất thời gian vì phải đi sửa chữa những lỗi sai, những sai lầm mà họ đã gây ra.

Lấy một hình ảnh ẩn dụ sau cho dễ hiểu. Bạn cần xây một ngôi nhà dự kiến 20 tầng, do vậy phần móng cần đáp ứng những tiêu chuẩn riêng biệt để đảm bảo sự chắc chắn. Thế rồi một người khác được giao nhiệm vụ, họ làm sai tiêu chuẩn, dẫn đến hậu quả là nếu tiếp tục xây nhà, ngôi nhà ấy chỉ lên được 3 tầng, nếu lên 4 tầng trở đi sẽ bị sập. Khi đó, bạn không những đã phải làm việc của bạn, mà giờ đây còn phải mất thời gian để đập đi xây lại. Kèm theo đó là vô cùng nhiều stress, khó chịu, bực dọc.

Trong một tập thể, một nhân viên vô tâm khiến cho sếp phải trả giá rất rất nhiều. Họ không bao giờ ý thức được rằng một hành động vô tâm của mình lại có thể gây thiệt hại nhiều cho công ty, tổ chức đến như thế nào. Tôi đã từng chứng kiến rất nhiều những bạn làm việc cẩu thả, không đặt cái tâm của mình vào việc mình làm, làm cho có, để rồi chính họ mệt mỏi (bị sếp la, bị khó chịu, bị căng thẳng) và người khác cũng mệt mỏi vì họ.

Cấp độ 4: Vô trách nhiệm

Đây là đỉnh cao (theo nghĩa tiêu cực) của vô tâm. Đây không những đã là hành vi vô tâm, không để tâm vào công việc mà thậm chí còn không nhận thức được hành vi của mình tệ hại như nào. Thậm chí nhóm này còn cố tính làm vậy, để làm gì? Để cho bõ tức, để phá hoại chơi cho vui, để thỏa mãn cái tôi của mình. Chắc chắn rằng những người vô trách nhiệm, gây thiệt hại cho tổ chức mà còn thái độ tiêu cực, không chịu thay đổi thì hiển nhiên việc bị loại khỏi một tổ chức chỉ là vấn đề thời gian.

HAI DẠNG CỦA VÔ TÂM

Có hai dạng của vô tâm, một là thái độ tốt (vô tư, vô tình) và hai là thái độ tiêu cực (vô tâm, vô trách nhiệm). Như bạn cũng thấy, thật ra dạng nào cũng không tốt cả. Dạng vô tâm mà thái độ tiêu cực thì không có thuốc chữa. Dạng vô tâm mà thái độ tích cực, mong muốn thay đổi thì còn có thể chữa được. Trước tiên, bạn phải chấp nhận rằng vô tâm dạng nào thì nó đều nguy hiểm. Nhưng điều đáng lo là sẽ rất nhiều bạn gặp phải ở dạng một (vô tư, vô tình). Nguyên nhân có thể là bởi vì:

  • Năng lực, kỹ năng làm việc còn bị hạn chế nên chất lượng công việc không đáp ứng yêu cầu.
  • Thiếu sự tập trung trong công việc, không để tâm vào công việc.
  • Gặp những vấn đề trong cuộc sống, từ đó ít nhiều ảnh hưởng đến công việc
  • Không thực sự tâm huyết và yêu thích công việc mình đang làm
  • Gặp mâu thuẫn với sếp/ đồng nghiệp, không chủ động đối mặt vấn đề hoặc giải quyết và để mặc cho công việc càng ngày càng kém đi.
  • Chỉ tập trung vào việc của mình mà không để ý đến những điều xung quanh.
  • … vân vân và mây mây

Nói chung là ở những bạn trẻ mới đi làm thì gặp rất nhiều. Trên thực tế thì không phải bạn trẻ nào khi đi làm cũng coi công ty như là sở hữu của mình (họ chưa có tư duy Ownership). Họ chưa thực sự trách nhiệm với công việc, chưa thực sự để tâm vào công việc. Nhưng lựa chọn luôn luôn có hệ quả. Đó là lý do vì sao những người này không thể thăng tiến nhanh trong công việc.

HÃY LÀ MỘT NGƯỜI CÓ TÂM

Làm việc để tâm vào thì mọi chuyện sẽ rất khác. Một người để tâm vào công việc thì kết quả họ tạo ra sẽ tốt hơn nhiều. Hãy cùng phân tích ví dụ sau!

Giả sử A và B được giao cùng làm một nhiệm vụ. A có năng lực ở mức 7 điểm, B có năng lực ở mức 8 điểm. Tuy nhiên A lại là một người rất để tâm vào công việc mình làm, còn B thì ngược lại. Lẽ ra với năng lực của A, A chỉ đạt được kết quả công việc ở mức 7 điểm, nhưng bởi vì để tâm vào nên A phát hiện ra có những điều có thể làm tốt hơn, dù nó chỉ nhỏ xíu. Chính những cái nhỏ xíu đó giúp kết quả cuối cùng của A đạt mức 7.5. Với B thì khác, lẽ ra kết quả của B dừng ở mức 8 điểm, nhưng bởi vì B không để tâm vào nên B mắc những sai sót, dù nó chỉ nhỏ xíu. Chính những cái nhỏ xíu khiến kết quả cuối cùng của B chỉ còn đạt mức 7.5. Như vậy thì cuối cùng, cả A và B đều đạt được kết quả tương tự nhau. Câu hỏi đặt ra, theo bạn thì A và B ai sẽ là người thăng tiến tốt hơn?

Tôi tin là bạn biết câu trả lời! Cách chúng ta làm một việc là cách chúng ta làm mọi việc. Một người để tâm vào những việc nhỏ thì họ sẽ để tâm vào những việc lớn hơn. Theo thời gian, A sẽ tiếp tục tiến lên, còn B sẽ từ từ chậm lại. Cho nên, có thể trình độ, năng lực của bạn ở một thời điểm sẽ dừng lại ở một mức nào đó, nó cần sự phát triển theo thời gian. Nhưng có một thứ bạn có thể cải thiện ngay lập tức, đó chính là đặt tâm huyết của mình khi làm việc.

Trong công việc, sở trường của tôi đó chính là khả năng đa dạng. Tôi có thể coaching 1-1 (ví dụ làm Scientific Coach), tôi có thể coaching cả 1 nhóm nhỏ (ví dụ coaching các nhóm học viên khoảng 8-10 người trong các khóa học của TGM), tôi cũng có thể diễn thuyết trước cả một đám đông (ví dụ đứng diễn thuyết trước cả vài trăm người). Tôi có thể nói tốt, và tôi cũng là một người có khả năng viết lách tốt. Tôi cũng có thể thích nghi nhanh với các phong cách làm việc, khi thì làm các khóa học từ sáng sớm đến tối mệt trong vài ngày, khi thì ngồi làm việc theo giờ văn phòng hành chính. Khi làm những việc sở trường thì chắc chắn việc để tâm vào nó sẽ dễ dàng hơn, bởi lẽ đây là những việc thuộc thế mạnh, tạo cảm hứng cho tôi khi làm việc. Mặc dù vậy, cũng có những công việc không thuộc sở trường của tôi. Có những việc cần sự tỉ mẩn, chi tiết khiến tôi mất rất nhiều thời gian để hoàn thành nó.

Tôi lấy một ví dụ, nếu bạn ngồi dò lỗi cho vài trăm slide của một khóa học, nó sẽ có rất nhiều chi tiết nho nhỏ, bạn phải căng mắt ra để nhìn. Bản thân tôi gặp khó khăn khi phải nhớ nhiều những việc nho nhỏ, chi tiết. Tôi hiểu điều đó nên thường nếu có những việc này, ngay lập tức tôi sẽ take note (ghi chép) lại và tôi chấp nhận đầu tư nhiều thời gian hơn để làm nó. Bởi vì tôi hiểu, đã là công việc thì nó phải quan trọng. Nếu việc không quan trọng thì bạn đã không phải làm. Nếu như mình không để tâm vào công việc thì khi gặp những việc không phải sở trường, mình sẽ làm chậm hơn người khác, chưa kể mình còn làm kém hơn người khác. Vậy thì mình phải đầu tư thời gian nhiều hơn, xem đi xem lại nhiều lần, đừng ngại về muộn hay thức khuya để làm nó.

Bởi vì cuộc đời nói chuyện với nhau bằng kết quả, cho nên kết quả cuối cùng nói lên chuẩn mực của bạn như thế nào. Vậy thì, chỉ có một cách duy nhất là bạn phải để tâm của mình vào những việc bạn đang làm. Khi bạn để tâm của mình vào, bạn đầu tư thời gian, công sức thì bạn sẽ nhìn ra nhiều điểm có thể làm tốt hơn.

THAY ĐỔI LÀ DO LỰA CHỌN CỦA MỖI NGƯỜI

Rất khó để có thể dạy cho một người “làm việc có tâm” bởi nó xuất phát từ thái độ của người ấy, phải là một tinh thần trách nhiệm, một thái độ cầu thị, để tâm, quan sát, đặt tâm huyết của mình vào. Thay vì nói làm thế nào để trở thành người có tâm (rất khó để dạy), tôi khép lại bài này bằng một câu chuyện nhỏ.

Tôi đi máy bay công tác không phải là nhiều, và cũng không ít. Tính đến nay thì có lẽ tôi cũng bay được gần trăm chuyến bay. Bỏ qua các yếu tố về máy bay, hãng bay dẫn đến sự khác biệt về chất lượng thì một yếu tố ai cũng gặp đó chính là tiếp viên hàng không. Về công việc của tiếp viên hàng không thì cơ bản là như nhau, thông báo cho khách hàng, hỗ trợ khách hàng, yêu cầu khách hàng thực hiện đúng các quy trình trong khi máy bay bay. Nhưng để nói về tiếp viên hàng không mà tôi ấn tượng đặc biệt thì duy nhất mới chỉ có một lần. Đó là một chuyến bay đêm mà hãng bay tại Việt Nam vì lý do máy bay không về kịp nên đã phải thuê một máy bay của nước ngoài, nếu tôi không nhầm là của đội bay Sri lanka. Do bay đêm nên khá nhiều người thấm mệt và lựa chọn ngủ nghỉ. Một số ít vẫn thức để đọc sách, và tôi là một trong số đó.

Ngày hôm đó, tôi thực sự ấn tượng với bạn tiếp viên hàng không của đội bay. Một cô gái dáng người nhỏ nhắn, xinh xắn, da trắng (theo trí nhớ của tôi). Có thể nói là bạn vô cùng tận tụy, bạn đi đi lại lại, cứ tí cái lại thấy bạn đi qua, quan sát để hỗ trợ khách hàng. Khi thì hỗ trợ bật đèn, thấy rơi đồ thì nhặt lên giúp, và rất nhiều những việc nho nhỏ. Điều ấn tượng hơn nữa là năng lượng bạn tỏa ra khi giao tiếp với khách hàng. Năng lượng, thần thái là thứ chúng ta không thể tả được, nhưng chúng ta cảm nhận được. Tôi quan sát và cảm nhận được năng lượng bạn ấy tỏa ra vô cùng dễ chịu, tận tụy, tận tâm với khách hàng, gương mặt nở nụ cười tươi tắn không chút mệt mỏi. Cũng là một lời nhắc, nhưng sẽ có rất nhiều tiếp viên khiến khách hàng cảm thấy bị ra mệnh lệnh, hoặc tỏa ra năng lượng mệt mỏi, thiếu kết nối. Bạn ấy thì khác hoàn toàn, vô tình đã làm cho chuyến bay đêm trở thành một khoảnh khắc cực kỳ đáng nhớ và tạo ấn tượng tốt với cả đội bay trong tôi.

Tôi chỉ có thể kết luận trong một cụm từ, là bạn ấy làm việc siêu có tâm. Điều cuối cùng tôi tiếc là khi ra về, đã không xin chụp cùng bạn ấy một kiểu ảnh (để đăng vào bài viết này).

Tôi hy vọng những chia sẻ “có tâm” này của tôi sẽ giúp bạn và tôi – chúng ta cùng nhau tốt lên trong cuộc sống. Để mỗi lần nghe lại ca khúc của Bảo Anh, những câu từ bài hát vẫn còn đó, nhưng bên trong chúng ta có thể mỉm cười để sửa lại một số câu hát thành:

Cạnh bên một người có tâm, là nước mắt… không còn tuôn âm thầm!

Vậy là chúng ta đã chính thức khép lại những bài viết phân tích những sai lầm, thiếu sót trong tư duy khiến một người trẻ khó lòng bứt phá không chỉ trong sự nghiệp mà còn là trong cuộc sống. Những phần còn lại, chúng ta sẽ tập trung vào những phần truyền cảm hứng hơn, để chúng ta bứt tốc thành công trong sự nghiệp. Mà điều đầu tiên chúng ta cần nói chuyện với nhau đó là làm việc thì những lần đầu không thể nào tốt ngay, không tránh khỏi việc mắc sai lầm, vậy thì yếu tố nào giúp chúng ta nhanh chóng thành công được?

Câu trả lời sẽ nằm trong phần 6: Tâm sự tuổi “chênh vênh” – Phần 6: Tốc độ sửa sai, bí quyết vàng của thành công